درباره دانشکده علوم حدیث

مطالبی پیرامون دانشکده مجازی علوم حدیث و کمک آموزشی

خلاصه مستشرقان و حدیث

 

خلاصه  مستشرقان  و حدیث  جلسه اول

 

واژۀ " استشراق " :  ترجمۀ واژۀ اروپایی Orientalism

ـــ کاربرد واژۀ orientalist برای اولین بار : در انگلیس، حدود سال 1779 میلادی، به معنای متخصص زبان و

       ادبیات شرقی       

ـــ کاربرد واژۀ استشراق – معادل واژۀ orientalist - توسط  لبنانی‌ها در قرن نوزدهم

ـــ معنای اسمی اصلی واژۀ orient :  مشرق ، محل طلوع خورشید  و سمت شرق   

     و معنای دوم آن  منطقۀ جغرافیایی معین یا خاورزمین                                                                                       

ـــ معنای اسمی امروزی واژه occident ، مغرب زمین و معنای گذشته آن غروب خورشید است .

ـــ  معنای واژه East :‌ مشرق ،جهت جغرافیایی شرق ، هر منطقه ای  در شرق قارۀ اروپا

ـــ علت نامگذاری خاور نزدیک، خاورمیانه و خاور دور : فاصلۀ آن سرزمینها با اروپا

 

واژۀ oriental : صفتی مرتبط با هر آنچه که متعلق به شرق است .

 ism : از پسوندهای اسم‌ساز : دلالت آن بر معنای " مکتب " – دلالت آن همچنین بر مصدر، حاصل مصدر، ویژگی بارز و شاخصه

 

واژۀ orientalism : به معنای شرق شناسی – یا -  سبک و ویژگی شرقی - کاربرد کمتر آن در  زبان انگلیسی امروزه  و کاربرد بیشتر از واژۀ orientalist

واژۀ orientalist :‌ از قرن هجدهم به معنای متخصص مطالعات شرقی یا مستشرق یا شرق شناس

 

واژۀ استشراق : وارد شده از زبان عربی به فارسی - مصدر باب استفعال

  • معانی استشراق :

ـــ  با توجه به معنای طلب : در پی تحقیق کردن دربارۀ آنچه در شرق است

ـــ  با توجه به معنای مطاوعه : شرقی شدن و  در شمار آنها درآمدن

  • دو معنای اصطلاحی استشراق در فارسی : معنای علمی و معنای فرهنگی

تعریف استشراق در معنای علمی :‌

ــ مطالعۀ میراث شرق، به ویژه هر آنچه با تاریخ، زبان، فنون، علوم، آداب و رسوم مرتبط باشد، از سوی غربی‌ها

ارکان اصلی تعریف فوق :‌ دو گروه شرق و غرب : که شرق مورد مطالعه قرار گرفته و غرب مطالعه کننده

موضوعات مورد مطالعه مستشرقان :  زبان – تاریخ -  فنون - علوم و آداب و رسوم

موضوعاتی که مورد مطالعه مستشرقان قرار نگرفته :  سیاست و اقتصاد

  • مشکلات تعریف استشراق : گسترۀ جغرافیایی شرق -  گسترۀ موضوع - تنوع رویکرد و   ملیّت

 

مشکل اول: گسترۀ جغرافیایی شرق: تعیین دقیق محور این تقسیم : شرق شناسی نسبت به چه نقطه ای

اصل کاربرد کلمه شرق در قدیم :  کشورهای قرار گرفته در شرق یونان و روم

گسترش تدریجی دامنه این کشورها  و  اطلاق شرق به منتهی علیه شرق چین تا منتهی علیه غرب آفریقا که نادرست است .

 

مشکل دوم: گسترۀ موضوع

گسترش و عمق یافتن تدریجی موضوع مورد مطالعه در شرق‌شناسی

مطرح شدن یک مجموعه ناهمگون از دانشها

 

مشکل سوم: تنوع رویکرد

  • تنوع شرق شناسی به لحاظ تاریخی :

ـــ جریان علمی : محققانی که به مطالعه فرهنگ و زبان شرق می پرداختند برخلاف کلاسیستهایی 

       که زبان و فرهنگ کلاسیک (یونان و لاتین) را می‌آموختند.     

ـــ جریان فرهنگی – هنری :  هنرمندانی که در خلق آثار هنری خود ، از زیبایی شرق الهام می‌گرفتند

 

ـــ  با گذر زمان، گرایش فرهنگی تقریباً ناپدید شد و شرق شناسی تنها در گروه علمی باقی ماند.

مشکل چهارم: ملیّت

در گذشته شرق شناسان فقط غربی بودند .

  • ولی شرق شناسان امروزی شامل :‌

o        غربی های مسلمان شده

o        غیر مسلمانان شرقی

o        مسلمانان مهاجر به غرب

o        مسلمانان شرقی

 

تفکیک دو گروه شرق و غرب، به دو گروه مطالعه‌شونده و مطالعه‌کننده، حاکی از چیست ؟

تسلط نگرش نژادپرستانۀ غربیان در مقابله با شرق است که شرق را مانند شیء و موجودی فروتر، مثل یک حیوان، مورد مطالعه قرار می‌دهد.

تعریف استشراق در معنای فرهنگی :‌ متضمن بار منفی است و برای بیان نوعی خاص از رویکرد به مسایل اسلامی

 

 

شاخصۀ برجستۀ تعریف استشراق در معنای فرهنگی:‌ از نظر نگرش، نگاه بیرونی به دین بدون پذیرفتن مبانی عقیدتی مسلمانان از قبیل پیامبری حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) و وحیانی بودن قرآن، به مثابه اصول موضوعۀ تحقیق است. از این رو به کار بردن این وصف در توصیف نویسنده‌ای مسلمان، بر قضاوت منفی دربارۀ او دلالت دارد .

ـــ  استشراق یک جریان واحد با نگرش واحد نیست .

  • ابعاد اهمیت آگاهی از نگاشته‌های مستشرقان :

از دیدگاه شبهه‌شناسی

از دیدگاه پژوهشی

 

الف) پژوهشی

از ضرورتهای مهم پژوهشی  : آگاهی از نگاشته‌های مستشرقان ، که امتیازات زیر را دارد :

1ـ بهره‌گیری از دانش‌های مختلف روز و روشهای نوین علمی : باز شدن افقهای تازه‌ای در پژوهش به علت تفاوت آگاهیها ، زبان و استفاده از روشهای جدید در تحلیلهای زبان‌شناختی شرق شناسان نسبت به عالمان مسلمان

 

2ـ نگاه متفاوت : نگرش متفاوت مستشرقان به اسلام با توجه به دیدگاهها و خاستگاه فکری‌ خاص ایشان موجب نمایان شدن پاره‌ای از کاستی‌ها و آسیب‌های موجود در استدلالهای مسلمانان شده

و  پژوهشگران اسلامی می توانند  در راستای برطرف کردن این کاستی‌ها تلاش کنند.

 

 

 

ب) شبهه‌شناسی

 

علت شبهه افکنی درباره اسلام در آثار مستشرقین :  درهم کوبیدن مقاومت جوامع اسلامی و نشان دهنده تعصب و غرض‌ورزی در داوری و با هدف تحریف اطلاعات

 

اوایل تاثیر گذاری این شبهات به برخی افراد غرب‌زده یا عوام محدود می شد اما در قرن اخیر با علمی‌تر شدن شکل و شیوۀ مباحث مستشرقان ، نفوذ سخنان ایشان در میان مسلمانان تحصیل‌کرده به شدت افزایش یافته

 

 

+